Zatrudniasz pracownika? Kończą Ci się badania okresowe? W związku z zagrożeniem związanym z COVID-19 wprowadzono przepisy szczególne. Przeczytaj, jakie zmiany obowiązują w zakresie wykonywania profilaktycznych badań lekarskich pracowników oraz szkoleń BHP.

Badania profilaktyczne na ogólnych zasadach

Pierwszym badaniem profilaktycznym przeprowadzanym w związku z zatrudnieniem pracownika jest badanie wstępne. Generalnie odbywają je osoby przyjmowane do pracy oraz pracownicy młodociani przenoszeni na inne stanowiska pracy, na których występują czynniki szkodliwe lub warunki uciążliwe.

Kodeks pracy przewiduje kilka wyjątków od obowiązku przeprowadzenia badań wstępnych. Zgodnie z art. 229 § 11 K. p., badaniom wstępnym nie podlegają osoby:

  • przyjmowane ponownie do pracy u tego samego pracodawcy na to samo stanowisko lub na stanowisko o takich samych warunkach pracy, w ciągu 30 dni po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniego stosunku pracy z tym pracodawcą,
  • przyjmowane do pracy u innego pracodawcy na dane stanowisko w ciągu 30 dni po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniego stosunku pracy, jeżeli posiadają aktualne orzeczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań do pracy w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania lekarskie wystawione przez poprzedniego pracodawcę, a nowy pracodawca stwierdzi, że warunki te odpowiadają warunkom występującym na oferowanym przez niego stanowisku pracy.

Kolejnymi badaniami profilaktycznymi są badania okresowe i kontrolne. Badania okresowe wykonywane są z określoną przez przepisy częstotliwością i mają na celu potwierdzenie zdolności pracownika do wykonywania dotychczasowej pracy. Natomiast badania kontrolne są wykonywane w razie wystąpienia chorobowej niezdolności pracownika do pracy trwającej dłużej niż 30 dni i służą do ustalenia, czy pracownik jest nadal – w kontekście przebytej choroby – zdolny do pracy na dotychczasowym stanowisku.

Omówione zasady przeprowadzania badań profilaktycznych mają zastosowanie do ogółu pracowników i do czasu wprowadzenia przepisów związanych z zapobieganiem skutkom epidemii COVID-19 znajdowały powszechne zastosowanie. W okresie obowiązywania stanu epidemii wprowadzonego w związku z COVID-19 zostały jednak poważnie zmodyfikowane.

Mniej badań wstępnych w czasie epidemii                                                         

Podstawowym aktem prawnym zawierającym szereg regulacji związanych z wystąpieniem epidemii COVID-19 jest ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), zwana specustawą w sprawie COVID-19. Odnosi się ona również do kwestii wykonywania badań profilaktycznych pracowników, w tym badań przewidzianych w Kodeksie pracy, a więc wstępnych, okresowych i kontrolnych. Wprowadzone zmiany objęły każde z tych badań, przy czym modyfikacje wprowadzone specustawą obowiązują tylko w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii w związku z COVID-19 – w zakresie terminu przeprowadzenia badań i upływu ich ważności – do pewnego czasu po odwołaniu danego stanu epidemicznego.

Specustawa w sprawie COVID-19 dopuszcza możliwość przeprowadzenia badań wstępnych i kontrolnych przez innego lekarza niż lekarz medycyny pracy i dodatkowo badanie może być przeprowadzone zdalnie. Orzeczenie lekarskie wydane przez innego lekarza traci moc po upływie 180 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii (art. 12a ust. 3 specustawy).

Istotne zmiany dotyczą wyjątków od obowiązku wykonania badań wstępnych określonych w art. 229 § 11 K.p. Na mocy art. 12a ust. 5 specustawy w sprawie COVID-19, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii przeprowadzenie badań wstępnych nie jest wymagane, jeżeli:

  • pracodawca zamierza zatrudnić pracownika (nowego lub dotychczasowego), który posiada ważne badania profilaktyczne z poprzedniego/aktualnego zakładu pracy, warunki pracy na nowym stanowisku (innym niż administracyjne) są takie same, jak warunki opisane w skierowaniu na badania wystawionym przez poprzedniego/aktualnego pracodawcę i między zakończeniem poprzedniego stosunku pracy a nawiązaniem kolejnego nie minęło więcej niż 180 dni,
  • pracodawca zamierza zatrudnić pracownika (nowego lub dotychczasowego) na stanowisko administracyjno-biurowe – jeżeli osoba ta/pracownik posiada aktualne orzeczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań do pracy w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania wystawione przez poprzedni/aktualny zakład pracy i pracodawca stwierdzi, że warunki te odpowiadają warunkom występującym na nowym stanowisku pracy; w takim przypadku długość okresu między zakończeniem poprzedniej a nawiązaniem nowej umowy o pracę nie ma znaczenia.


Badania okresowe zawieszone

Wprowadzenie stanu zagrożenia epidemicznego, a następnie stanu epidemii, nie wpłynęło na generalny obowiązek przeprowadzania badań wstępnych i kontrolnych (choć zmodyfikowało zasady ich odbywania). Natomiast w odniesieniu do badań okresowych ustawodawca zdecydował, że ich przeprowadzanie w czasie epidemii może zostać zawieszone. Stanowi o tym art. 12a specustawy w sprawie COVID-19, zgodnie z którym od dnia ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego lub epidemii, zawiesza się obowiązek wykonywania m.in. badań okresowych, o których mowa w art. 229 § 2 zdanie pierwsze K.p. i art.229 § 5 K.p., tj. wykonywanych na koniec zatrudnienia w stosunku do pracownika, który pracował w warunkach narażenia na działanie substancji i czynników rakotwórczych lub pyłów zwłókniających

Po odwołaniu stanu zagrożenia epidemicznego lub epidemii pracodawca i pracownik będą zobowiązani wykonać zawieszone badania w ciągu 180 dni od dnia odwołania danego stanu. Specustawa w sprawie COVID-19 zawiesiła też obowiązek wykonania szeregu innych badań (patrz ramka).

Zarówno badania wstępne, okresowe i kontrolne, których ważność upłynęła po dniu 7 marca 2020 r., zachowują ważność do upływu 180 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego albo epidemii (art. 31m specustawy w sprawie COVID-19).

Zawieszenie badań lekarskich w okresie epidemii Na podstawie art. 12a ust. 1 i art. 15zzzy ust. 1 specustawy w sprawie COVID-19, w okresie stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii został zawieszony obowiązek przeprowadzania badań lekarskich i psychologicznych: » zawodowych kierowców, wykonywanych m.in. na podstawie art. 39j i art. 39k ustawy o transporcie drogowym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2140 ze zm.), » osób ubiegających się o zachowanie ważności licencji maszynisty, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 22a ust. 11 ustawy o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2020 r. poz. 1043), » osób ubiegających się o zachowanie ważności świadectwa maszynisty, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 22b ust. 22 ustawy o transporcie kolejowym, » pracowników zatrudnionych na stanowiskach bezpośrednio związanych z prowadzeniem i bezpieczeństwem ruchu kolejowego oraz z prowadzeniem określonych rodzajów pojazdów kolejowych, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 22d ust. 3 ustawy o transporcie kolejowym, » pracowników zatrudnionych na stanowisku zwrotniczego, o którym mowa w art. 22d ust. 1 ustawy o transporcie kolejowym, » funkcjonariuszy straży ochrony kolei, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 59 ust. 6 pkt 3 ustawy o transporcie kolejowym. Ważne. W przypadku gdy ważność ww. badań lekarskich i psychologicznych upływa w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ulega przedłużeniu do dnia upływu 180 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego albo epidemii.

Szkolenia wstępne i okresowe w dziedzinie bhp

W czasie epidemii koronawirusa pracodawca może zrezygnować z przeprowadzania okresowych szkoleń bhp. Nie może natomiast odstąpić od wymogu przeprowadzenia szkoleń wstępnych.

Zgodnie z art. 12e specustawy w sprawie COVID-19, w przypadku gdy termin przeprowadzenia okresowego szkolenia bezpieczeństwa i higieny pracy lub bezpieczeństwa i higieny służby przypada w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii lub w okresie 30 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, termin ten wydłuża się wydłuża się do 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii.

W przypadku szkolenia wstępnego art. 12e specustawy w sprawie COVID-19 stanowi, że w okresie stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii dopuszcza się ich przeprowadzenie w całości za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej. Taka możliwość nie dotyczy jednak instruktażu na stanowiskach wskazanych w tym przepisie, m.in. robotniczych.

Badania profilaktyczne i szkolenia bhp w okresie epidemii
Badania profilaktyczne
Badania wstępnePrzeprowadzenie badań wstępnych nie jest wymagane, jeżeli pracodawca zamierza zatrudnić pracownika (nową osobę lub pracownika, który już pracował w jego zakładzie) na stanowisko: √ administracyjno-biurowe – jeżeli osoba ta/pracownik posiada aktualne orzeczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań do pracy w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania lekarskie wystawione przez poprzedni/aktualny zakład pracy i pracodawca stwierdzi, że warunki te odpowiadają warunkom występującym na nowym stanowisku pracy, √ inne niż administracyjno-biurowe – jeżeli osoba ta/pracownik spełnia warunki określone powyżej oraz między zakończeniem poprzedniego stosunku pracy a nawiązaniem kolejnego nie minęło więcej niż 180 dni.
Badania okresoweObowiązek przeprowadzenia badań okresowych jest zawieszony. Po odwołaniu stanu zagrożenia epidemicznego lub epidemii trzeba będzie je wykonać w ciągu 180 dni od dnia odwołania danego stanu.
Badania kontrolneWykonywane na zasadach ogólnych wynikających z art. 229 K.p., z zastrzeżeniem uwagi poniżej.
Uwaga. Badania wstępne i kontrolne mogą być wykonane przez lekarza innego niż lekarz medycyny pracy, także w formie zdalnej. Wyjątki od obowiązku wykonania badań wstępnych nie dotyczą zatrudnienia przy pracach szczególnie niebezpiecznych.
Szkolenia bhp
Szkolenie wstępneMoże być przeprowadzone w formie zdalnej, z wyjątkiem instruktażu stanowiskowego na stanowiskach wskazanych w art. 12e specustawy w sprawie COVID-19.
Szkolenie okresoweJeżeli termin przeprowadzenia szkolenia okresowego przypada w okresie obowiązywania stanu epidemii lub w ciągu 30 dni od jego odwołania, to przedłuża się do 60 dnia od dnia odwołania ww. stanu.

Źródło: Gazeta Podatkowa nr 16 (1787) z dnia 2021-02-25, www.gofin.pl , www.gov.pl