W branży gastronomicznej przekazywanie napiwków pracownikom przez klientów jest powszechnym zwyczajem. Wątpliwości restauratorów i przedsiębiorców prowadzących podobną działalność może budzić kwestia opodatkowania tych świadczeń podatkiem VAT. Czy napiwki, które trafiają bezpośrednio do pracowników jako wyraz uznania ze strony klientów, podlegają opodatkowaniu VAT? Rozstrzygnięcie tego problemu wymaga odniesienia się do istoty opodatkowania usług VAT oraz rozumienia relacji prawnych zachodzących pomiędzy restauracją, jej personelem a klientem. Dodatkowo omówiona zostanie kwestia opodatkowania napiwków na gruncie podatku PIT.
W praktyce gastronomicznej napiwki przybierają różne formy – mogą być przekazywane gotówką, pozostawione na stole, dodane do płatności kartą lub przekazywane za pośrednictwem aplikacji mobilnych. Jednak w każdym przypadku ich istotną cechą jest dobrowolność – klient decyduje samodzielnie o przekazaniu bądź nie kwoty napiwku oraz jego wysokości.
Aby określona czynność mogła zostać uznana za usługę podlegającą opodatkowaniu VAT, musi być wykonana w ramach umowy zobowiązaniowej na rzecz konkretnego odbiorcy, który w zamian uzyskuje określoną korzyść majątkową. Z punktu widzenia podatku VAT istotne jest więc, aby pomiędzy wykonawcą a odbiorcą świadczenia istniała wyraźna więź prawna i zobowiązaniowa, wynikająca z umowy lub porozumienia. Przy czym związek pomiędzy otrzymywaną płatnością a świadczeniem na rzecz dokonującego płatności musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można powiedzieć, że płatność następuje w zamian za to świadczenie. Oznacza to, że świadczenie podlega opodatkowaniu wyłącznie wtedy, gdy klient jest zobowiązany do zapłaty w zamian za otrzymaną usługę, a otrzymana płatność stanowi wynagrodzenie za to konkretne świadczenie.
Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych za przychód z działalności uważa się kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont. U podatników dokonujących sprzedaży towarów i usług opodatkowanych podatkiem od towarów i usług za przychód z tej sprzedaży uważa się przychód pomniejszony o należny podatek od towarów i usług. Przychód mogą stanowić jedynie przysporzenia, które mają charakter trwały, bezzwrotny i definitywny. Zatem do przychodów podatkowych przedsiębiorca powinien zaliczyć tylko takie przychody, które są mu należne.
W przypadku napiwków przekazywanych bezpośrednio pracownikom przez klientów zasadniczą cechą tych świadczeń jest ich całkowita dobrowolność. Przedsiębiorca (restauracja) nie pobiera od klienta żadnej kwoty z tytułu napiwku w ramach należności za usługę gastronomiczną. Wysokość napiwku nie jest określona ani w cenniku, ani w zamówieniu, ani w jakimkolwiek regulaminie restauracji. Klient sam decyduje, czy w ogóle chce przekazać napiwek i jeśli tak – w jakiej kwocie oraz komu. Napiwki przekazywane pracownikom (np. kelnerom) nie stanowią przychodu restauracji (przedsiębiorcy) podlegającego opodatkowaniu PIT/CIT, jeśli restauracja nie pobiera i nie zatrzymuje dla siebie żadnej części tych środków. W takiej sytuacji dobrowolne napiwki dla pracowników nie są przychodem restauracji, lecz stanowią wyłącznie ewentualny przychód pracownika.
